Een paar dagen geleden, ik denk zondagavond, zag ik een documentaire van de VPRO over de deeleconomie. Delen is het nieuwe bezitten. De geinterviewden waren enkele jaren nog super positief over dit nieuwe fenomeen, als iets dat sociaal en duurzaam is en de toekomst heeft. Maar ze waren teleurgesteld: het grote kapitaal heeft de deeleconomie overgenomen.

De deeleconomie begon met kleinschalige initiatieven, initiatieven zonder winstbejag. Autodelers, Lets-groepen, gezamenlijke moestuinen. Maar sommige initiatieven waren verworden tot apps waar de initiatiefnemers alleen op winst (het verkopen van een winstgevende app) uit zijn.

Op Airbnb was het programma kritisch. Airbnb is niets anders dan een app op je mobieltje met een leuk idee: de mogelijkheid om je slaapkamer voor een nacht te verhuren aan een reiziger. Het benodigde wederzijdse vertrouwen tussen twee onbekenden wordt gekweekt omdat de verhuurder en de reiziger elkaar moeten reviewen. Dus een fraudeur wordt snel afgeserveerd vanwege een slechte review.  Het bedrijf achter de app loopt geen enkel risico, neemt geen enkele verantwoordelijkheid, en hun eigen investeringen zijn ook minimaal. Toch gaat Airbnb nu naar de beurs en is het bedrijf honderden miljoenen waard. Het doel van het bedrijf is niet om de wereld een beetje beter te maken – wat ze wel suggereren in hun promofilmpje – maar pure winst.

Uber kwam er nog slechter af. Het oorspronkelijke idee was om de lege zitplaatsen in je eigen auto op te vullen met iemand in de buurt die toevallig dezelfde kant op wil en zo kosten te delen en CO2 te sparen. Maar het is verschoven tot een app waarmee je met je mobieltje een taxi bestelt. Ook Uber is een miljoenenbedrijf, maar daarbij worden dan ook nog de chauffeurs uitgebuit. Weliswaar rijden die vrijwillig voor Uber, maar bij gebrek aan goed werk nemen ze alles aan om te overleven. Ze rijden tegen eigen risico, onder belabberde arbeidsomstandigheden (geen enkele zekerheid, geen pensioen, geen vrije dagen etc) en tegen een minimale vergoeding, in hun eigen auto. Ook Uber is een bedrijf zonder kosten, zonder risico en zonder verantwoordelijkheid dat honderden miljoenen waard is.

Er werden meer voorbeelden behandeld. Duidelijk werd uit die voorbeelden dat Het Grote Geld het idee van de deeleconomie snel had gevonden en er grote winsten mee weet te halen. En dat de mensen die voor die bedrijven werken geen enkele arbeidszekerheid hebben, en ook geen inspraak (de werknemers kennen elkaar niet eens), onderbetaald worden terwijl de bazen goud geld verdienen met niets doen (ja, een app beheren). Terug naar de 19de eeuw, voor de opkomst van het socialisme dus. De uitbuiterij van thuiswevers en thuiswerkers.

De les van de 19de eeuw zagen de diverse mensen in het programma dan ook als toekomst: dat de werknemers die door deze bedrijven worden uitgebuit de handen ineenslaan, samen gaan werken en hun eigen cooperatie opzetten. Net zoals de melkboeren in Nederland in de negentiende eeuw die de melkcooperaties oprichtten. Door henzelf en ten bate van henzelf.

Leerzaam programma.